Warszawskie Akademickie Konsorcjum Chemiczne

Krajowy Naukowy Ośrodek Wiodący (2012-2017)

Wydział Chemiczny PWPolitechnika Warszawska Krajowy Naukowy Ośrodek Wiodący Wydział Chemii UWUniwersytet Warszawski

I Ty zostaniesz Olimpijczykiem


W dniach 14 września - 2 października 2015 roku na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego odbyły się zajęcia dla gimnazjalistów pochodzących z małych miejscowości terenu całej Polski. W programie tym, współfinansowanym ze środków otrzymanych od Ministra Edukacji Narodowej, wzięło udział 96 gimnazjalistów, wykazujących szczególne uzdolnienia w zakresie chemii. Reprezentacja każdej ze szkół uczestniczących w projekcie składała się z czwórki uczniów klas 2. i 3. szkół gimnazjalnych oraz nauczyciela chemii, który zarówno sprawował nad nimi opiekę wychowawczą jak i uczestniczył w zajęciach skierowanych do wychowawców przyszłych uczestników olimpiady chemicznej. W projekcie wzięły udział dwadzieścia cztery szkoły z dziesięciu województw: mazowieckiego (7 szkół), lubelskiego (5 szkół), dolnośląskiego (2 szkoły), łódzkiego (2 szkoły), małopolskiego (2 szkoły), wielkopolskiego (2 szkoły), świętokrzyskiego (1 szkoła), podkarpackiego (1 szkoła), zachodniopomorskiego (1 szkoła), szczecińskiego (1 szkoła). Zajęcia odbyły się w dwóch turach: 14-18 września oraz 28 września-2 października, a w każdej z nich wzięło udział 12 szkół.

Uroczysta inauguracja odbyła się 14 i 28 września. W uroczystym otwarciu projektu, oprócz uczestników, organizatorów i wykładowców, udział wzięli członkowie Kolegium Dziekańskiego Prodziekan Wydziału Chemii UW ds. studenckich dr hab. Andrzej Kudelski i dr hab. prof. UW Rafał Siciński oraz mgr Konrad Zawadzki - zastępca Dyrektora Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych.

Podczas uroczystej inaguracji

W pierwszym rzędzie od prawej: Prodziekan ds. studenckich Wydziału Chemii UW – dr hab. Andrzej Kudelski, Prodziekan ds. współpracy z zagranicą – dr hab. Rafał Siciński, prof. UW, w drugim rzędzie od prawej: dr hab. Ewa Poboży – sekretarz naukowy Olimpiady Chemicznej, prof. dr hab. Marek Orlik – przewodniczący Komitetu Głównego Olimpiady Chemicznej, w trzecim rzędzie od prawej: mgr Konrad Zawadzki - zastępca Dyrektora Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych, mgr Wanda Szelągowska – sekretarz organizacyjny Olimpiady Chemicznej.

Inauguracja odbyła się zgodnie z poniższym harmonogramem:

10.00 - 10.15 Powitanie i przemówienia okolicznościowe
10.15 - 10.45 Wykład 1: „Elektronika organiczna 14 lat po Nagrodzie Nobla”, prof. dr hab. inż. Adam Proń, Wydział Chemiczny PW, Przewodniczący Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Chemicznego; dr Piotr Bujak, Wydział Chemiczny PW;
10.45 - 11.00 Wykład 2: „Niezwykłe konsekwencje praw przyrody, czyli dlaczego nie warto być konserwatystą”, prof. dr hab. Marek Orlik, Wydział Chemii UW, Przewodniczący Komitetu Głównego Olimpiady Chemicznej;
11.30 - 11.40 Sprawy organizacyjne.
Dr Piotr Bujak podczas wykładu dotyczącego elektroniki organicznej
Dr hab. Ewa Poboży prezentująca osiągnięcia Polaków na Międzynarodowych Olimpiadach Chemicznych
Prof. Dr hab. Marek Orlik podczas wykładu dotyczącego nieprzewidywalności zjawisk

Po zakończeniu wykładów wybrany uczeń każdej szkoły zaznaczał na mapie Polski miejscowość, z której przyjechali.

Lokalizacja szkół uczestniczących w projekcie

Uczestnicy otrzymali upominki w postaci toreb Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych, toreb Wydziału Chemii UW, koszulek projektowych, układów okresowych, atlasów map Europy, atlasów: „Gołębie” i „Ryby”, notatników UW i innych gadżetów UW oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych, broszurek o Warszawie, a nauczyciele wydawnictwo PWN „Laboratorium w szufladzie” autorstwa Angeliki Gumkowskiej.

Każda ze szkół otrzymała swój plan zajęć (poniżej plan jednej ze szkół)

Grupa A 1: Brwinów

Poniedziałek 14.09.2015
10.00 Inauguracja (Sala 141, Wydział Chemii, ul. Pasteura 1)
12.15 Obiad (sala 104R, Budynek Radiochemii)
13.00 Psychologia (sala 224R, Budynek Radiochemii) Część I
15.15 Podwieczorek (sala 104R)
16.00 Psychologia (sala 224R) Część II
18.15 Kolacja (sala 104R)
19.00 Gry dydaktyczne (sala 107R, Budynek Radiochemii)
Wtorek 15.09.2015
10.00 Ćwiczenia rachunkowe (sala 107R)
12.15 Obiad (sala 104R)
13.00 Chemia organiczna (sala 135, Pasteura 1) Część I
15.15 Podwieczorek (sala 104R)
16.00 Chemia organiczna (sala 135, Pasteura 1) Część II
18.15 Kolacja (sala 104R)
19.00 „Jak to jest być Olimpijczykiem” (sala 107R)
Środa 16.09.2015
10.00 Ćwiczenia rachunkowe (sala 107R)
12.15 Obiad (sala 104R)
13.00 Chemia analityczna ilościowa (sala 220R) Część I
15.15 Podwieczorek (sala 104R)
16.00 Chemia analityczna ilościowa (sala 220R) Część II
18.15 Kolacja (sala 104R)
19.00 Gry dydaktyczne (sala 107R)
Czwartek 17.09.2015
10.00 Ćwiczenia rachunkowe (sala 107R)
12.15 Obiad (sala 104R)
13.00 Analityczna jakościowa (sala 271, Pasteura 1) Część I
15.15 Podwieczorek (sala 104R)
16.00 Analityczna jakościowa (sala 271, Pasteura 1) Część II
18.15 Kolacja (sala 104R)
19.00 „Jak to jest reprezentować Polskę” (sala 107R)
Piątek 18.09.2015
8.00 Chemia nieorganiczna (sala 360, Pasteura 1) Część I
10.15 Drugie śniadanie (sala 104R)
10.45 Chemia nieorganiczna (sala 360, Pasteura 1) Część II
13.00 Zakończenie i rozdanie certyfikatów
13.30 Obiad (sala 104R)
16.00 Analityczna jakościowa (sala 271, Pasteura 1) Część II

Chemia organiczna

Podczas zajęć z chemii organicznej uczniowie samodzielnie przeprowadzali reakcje charakterystyczne podstawowych grup związków organicznych: węglowodorów, alkoholi, fenoli, aldehydów, ketonów, kwasów karboksylowych, tłuszczy, mydeł, aminokwasów, cukrów i białek.

Chemia nieorganiczna

Na zajęciach z chemii nieorganicznej uczestnicy przeprowadzali samodzielnie lub obserwowali wybrane reakcje z udziałem związków nieorganicznych, m.in. reakcje metali z wodą, kwasami, zasadami oraz roztworami soli. Badali także szybkość reakcji chemicznych.

Chemia analityczna jakościowa

Na zajęciach z jakościowej chemii analitycznej uczestnicy przeprowadzali reakcje charakterystyczne dla kationów i anionów należących do różnych grup analitycznych.

Chemia analityczna ilościowa

Podczas zajęć z chemii analitycznej uczestnicy zdobyli wiedzę dotyczącą podstawowych pojęć związanych z analizą miareczkową, samodzielnie przygotowywali analit (rozcierając w moździerzu tabletkę witaminy C, przenosząc analit do zlewki, dodając wodę i przesączając otrzymaną mieszaninę), pipetowali, nastawiali miano titranta i miareczkowali.

Zajęcia psychoedukacyjne „Ja i Grupa. Jak jestem wśród innych?”

Zajęcia składały się z trzech modułów:

  • Część I. Przybliżenie grupie tematyki zajęć oraz osoby prowadzącej, a następnie stworzenie bezpiecznej, serdecznej atmosfery współpracy, wspomagającej otwartość i aktywność uczestników.
  • Część II. Stworzenie możliwości przyjrzenia się sobie w kontakcie z grupą, a także poddanie refleksji własnych doświadczeń związanych z uczestniczeniem w różnego rodzaju grupach społecznych (od klasy szkolnej, przez drużyny sportowe i koła zainteresowań po nieformalne grupy przyjacielskie). Wykorzystane zostało również aktualnie dziejące się doświadczenie udziału w tworzeniu się nowej grupy – uczestników zajęć projektu „I Ty zostaniesz Olimpijczykiem”. Ta sytuacja, w której znaleźli się gimnazjaliści, polegająca na nawiązywaniu nowych znajomości, tworzeniu i pogłębianiu więzi podczas wspólnego tygodnia, posłużyła jako żywy i autentyczny kontekst do omówienia emocji, które mogą towarzyszyć uczestniczeniu w sytuacjach grupowych. Przekazana podczas zajęć podstawowa wiedza dotycząca pewnych prawidłowości funkcjonowania grup (np. ról grupowych) mogła znaleźć praktyczne odniesienie zarówno w obserwowanych i dyskutowanych spontanicznych zachowaniach uczestników, jak również w proponowanych przez prowadzącą symulacjach (scenkach).
  • Część III. Podsumowanie zdobytych wiadomości i refleksji, a także udzielenie przez uczestników informacji zwrotnej na temat zajęć - zarówno pod względem ich zawartości treściowej, sposobu prowadzenia warsztatów. Równie istotne było podzielenie się własnymi przeżyciami po odbytych zajęciach.

Gry edukacyjne

Składały się z dwóch części i prowadzone były w grupach 16-osobowych. Podczas pierwszej z nich uczestnicy doskonalili umiejętności tworzenia wzorów sumarycznych oraz nazewnictwa związków nieorganicznych. Każdy z nauczycieli stał się sędzią punktowym uczniów z innej szkoły.

Druga część gier dydaktycznych rozwijała umiejętności uczniów związane z pojęciem mola, a w szczególności obliczeniami dotyczącymi liczby moli, masy, objętości, liczby cząsteczek i liczby atomów.

Ćwiczenia rachunkowe

Podczas ćwiczeń rachunkowych gimnazjaliści rozwiązywali zadania dotyczące rozpuszczalności, mola, objętości molowej, stężenia molowego, a także obliczeń bazujących na stechiometrii równań reakcji. Zadania rozwiązywane były metodą Polya.

Spotkania z olimpijczykami

Podczas wieczornych spotkań uczestników z Olimpijczykami, gimnazjaliści mogli wysłuchać wielu niezwykle ciekawych opowieści laureatów Olimpiady Chemicznej i medalistów Międzynarodowych Olimpiad Chemicznych:

  • Marii Dyczek (Budnik) - srebrnej medalistki 43. IChO (Turcja, Ankara 2011);
  • Kamila Adamczyka - srebrnego medalisty 44. IChO (USA, Waszyngton, 2012);
  • Grzegorza Raka - brązowego medalisty 44. IChO (USA, Waszyngton, 2012);
  • Pauliny Mieldzioć - srebrnej medalistki 45. IChO (Rosja, Moskwa, 2013);
  • Karola Rząd – dwukrotnego srebrnego medalisty 46. i 47. IChO (Wietnam, Hanoi 2014 oraz Azerbejdżan, Baku 2015);
  • Damiana Jędrzejowskiego – brązowego medalisty 47. IChO (Azerbejdżan, Baku 2015);
  • Michała Kopyta – złotego medalisty 47. IChO (Azerbejdżan, Baku 2015).

Prowadzący zajęcia

Zajęcia poprowadzili:

  • laboratoria z chemii organicznej: dr Katarzyna Pałka, dr Elżbieta Winnicka;
  • laboratoria z chemii nieorganicznej: dr Maciej Gorzkowski, mgr Urszula Budniak, mgr Justyna Piwowar;
  • laboratoria z chemii analitycznej jakościowej: dr Sylwia Żołądek, mgr Magdalena Blicharska;
  • laboratoria z chemii analitycznej ilościowej: dr Agnieszka Siporska, dr Paulina Papis, dr Maciej Chotkowski, mgr Katarzyna Kobierska;
  • ćwiczenia rachunkowe: dr Paulina Papis, dr Agnieszka Siporska, mgr Katarzyna Kobierska, mgr Wanda Szelągowska, Paulina Mieldzioć, Kamil Adamczyk, Grzegorz Rak;
  • zajęcia psychoedukacyjne: mgr Karolina Małek (Wydział Psychologii UW);
  • gry dydaktyczne: mgr Wanda Szelągowska, Paulina Mieldzioć, Kamil Adamczyk.

Opracowanie programu i koordynacja projektu: dr Agnieszka Siporska, mgr Wanda Szelągowska.

Testy wiedzy i umiejętności

Testy wiedzy i umiejętności przeprowadzone zostały na wszystkich czterech zajęciach laboratoryjnych przed i po ich zakończeniu. W każdym z czterech testów uczestnicy mogli zdobyć maksymalnie po 5 punktów, co łącznie daje 20 punktów. Rozkład wyników testowania uczestników przedstawia poniższy wykres.

Przyrost liczby punktów

Przyrost wiedzy i umiejętności został osiągnięty przez gimnazjalistów w przypadku każdego z czterech przedmiotów, co prezentują poniższe wykresy.

Chemia organiczna
Chemia nieorganiczna
Chemia analityczna jakościowa
Chemia analityczna ilościowa

W teście z chemii organicznej najtrudniejszym pytaniem, zgodnie z oczekiwaniami, okazało się pytanie nr 2 dotyczące próby Tollensa, a najłatwiejszym – pytanie nr 3 dotyczące podziału tłuszczów. Największy przyrost liczby punktów został zanotowany dla zadania nr 5 dotyczącego denaturacji białka.

Chemia organiczna

W teście z chemii nieorganicznej większość pytań okazała się być niezwykle trudna. Najłatwiejszym pytaniem było pytanie nr 5 dotyczące przewodzenia prądu elektrycznego przez wodę. Pytaniem z największym przyrostem liczby punktów okazało się być pytanie 4 dotyczące roli klucza elektrolitycznego.

Chemia nieorganiczna

Z chemii jakościowej najtrudniejszym pytaniem okazało się pytanie nr 3 dotyczące podziału kationów na grupy analityczne, a najłatwiejszym – pytanie nr 2 dotyczące chemiluminescencji. Największy przyrost wiedzy został zanotowany dla pytania nr 1 dotyczącego barwienia płomienia przez sole metali.

Chemia analityczna jakościowa

Najtrudniejszym zadaniem, a jednocześnie zadaniem z największym przyrostem wiedzy po zajęciach okazało się zadanie nr 5 dotyczące dopełniania naczyń. Najłatwiejszym zadaniem było zadanie nr 2 dotyczące różnić pomiędzy agalitem i titrantem.

Chemia analityczna ilościowa

Zakończenie

Uroczyste zakończenie odbyło się w auli Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych UW. Podczas niego wręczone zostały dyplomy i nagrody dla najlepszych uczestników, certyfikaty gimnazjalistom i ich nauczycielom, a także listy z podziękowaniami dla dyrektorów szkół.

W oczekiwaniu na rozdanie nagród, dyplomów, certyfikatów dla uczniów i nauczycieli oraz podziękowań dla dyrekcji szkół uczestniczących w projekcie.

Pamiątkowe zdjęcia

Na koniec wszyscy uczestnicy zrobili sobie pamiątkowe zdjęcie.

Pamiątkowe zdjęcie uczestników I tury projektu (14 - 18 września)
Pamiątkowe zdjęcie uczestników II tury projektu (28 września - 2 października)

Wykonawca: 

© 2016 Warszawskie Akademickie Konsorcjum Chemiczne